Skip to content
 

Enquisas

Para superar a crise...
 
Paula Casal: Pedimos que a ONU recoñeza que os simios teñen dereito a que non os maten e torturen PDF Imprimir Correo-e

paula_casal.jpgPaula Casal é profesora e investigadora de Filosofía Moral e Política na Universidade Pompeu Fabra de Barcelona e na University of Reading, Inglaterra. É editora asociada de Politics, Philosophy and Economics, Public Philosophy e Vicepresidenta do Proxecto Gran Simio. Unha entrevista por Alexandre Cendón.

 

Paula Casal é profesora e investigadora ICREA na Universidade Pompeu Fabra de Barcelona e profesora de Filosofía Moral e Política na University of Reading, Inglaterra. A súa tese foi dirixida polo marxista analítico G.A. Cohen e colabora a miúdo co filósofo Peter Singer na redacción de artigos e publicación de libros (foi a introdutora da súa famosa obra Liberación animal no Estado español e actualmente preparan un libro sobre "Os dereitos dos simios" na editorial Trotta). Amais compaxina a súa faceta ensaística coa de ilustradora e escritora de literatura infantil ("Martina y el mar", Hiperión, Madrid 2007).Entrevistámola con motivo da súa participación na XXVI Semana Galega de Filosofía organizada pola Aula Castelao.

-Moitas persoas cando escoitan falar do movemento de liberación animal (ou animalistas) e das asociacións e persoas protectoras dos animais, tenden a pensar nun movemento fanático que se dedica a soltar visóns polos montes no primeiro caso e no segundo, nun conxunto de persoas cándidas sen outro mester que se devecer polas súas mascotas. Case sempre, ámbolos dous son acusados de se afastar das cuestións máis prioritarias no que se refire aos problemas sociais e humanos (como a fame, as guerras, a explotación...). Alén desas banalizacións, pensas que a preocupación polos dereitos dos animais e a loita contra o seu sufrimento están en contradición coas aspiracións de benestar e liberación humanas?

Soltar animais aloucadamente é ecoloxicamente perigoso e adoita causar unha morte cruel aos liberados, e as mascotas queren liberdade e conxéneres e non abrigos calcetados nin perruquerías. Afortunadamente, estas irracionalidades xa se van confundindo menos co animalismo, que é o intento de dar maior protección, sobre todo legal, aos animais, e non pide amor, nin actos impulsivos, senón respecto.

Algúns animalistas cuestionan calquera uso de animais, pero as reformas legais que estamos pedindo soamente teñen obxectivos como reducir a crueldade das festas e as granxas-factoría, prohibir a experimentación cosmética ou acabar con prácticas como o linchamento de galgos, que non responden a ningún interese humano fundamental.

Hai un conflito de intereses entre o linchador e o galgo, o banderilleiro e o novelo etc, pero as críticas céntranse sempre entre o suposto conflito entre pensar nos pobres do mundo e o resto dos seres vivos. Pero, onde está a contradición?.

Non está nas ideas. Os mesmos pensadores, as mesmas teorías morais que esixen preocupación polos uns esíxena polos outros, por exemplo, porque nos instan a que reduzamos o sufrimento no mundo ou a que protexamos os vulnerábeis.

Tampouco está nas persoas, porque a xente non se divide nos preocupados pola especie humana e os que se preocupan polas demais especies; senón nos que se preocupan por mellorar ou non empeorar os problemas do mundo e os que van ao seu.

E tampouco está na solución aos problemas do mundo, que teñen unha causa común no modo de facer as cousas dos que van ao seu. Por exemplo, as terras que moitos pobres cultivaban para comer, dedícanse agora a producir pensos para os animais que comen uns cantos ricos. Isto implica un gran desperdicio enerxético non só en transportes, senón porque un carnívoro necesita moita máis terra e enerxía para se alimentar que un vexetariano. Ademais, a industria cárnica é moi contaminante e empeora a mudanza climática que produce secas, enchentes, furacáns e outros desastres nas zonas onde viven os pobres. Isto leva a conflitos como o do xenocidio de Darfur, que se suman ás guerras polo control do petróleo, motivadas pola dilapidación enerxética dos ricos. Estas guerras alimentan a industria bélica que tamén é ecoloxicamente desastrosa, e novas guerras impulsadas polos beneficiarios desta industria ou polo control doutros recursos como o coltán, que se emprega na fabricación de armas e de móbiles, e que causaron un dos maiores masacres da historia da especie humana, así como da gorila e a chimpancé.

Non falta pois coherencia en querer protexer a máis dunha especie dun inimigo común -a indiferenza. O que falta son medios e apoios, porque sobra a xente que vai ao seu, escudándose nestas críticas, cando se realmente che importa a fame e a guerra, infórmaste das súas causas, úneste, axudas e axiña ves que o teu inimigo non é o animalista nin o ecoloxista. Estes están do teu lado.

-Peter Singer falaba xa hai máis de trinta anos dunha nova forma de racismo, o especismo. Podes explicarnos que é o que significa este concepto e que transfondo ideolóxico (por así chamalo) encerra?

O termo "especismo" foi acuñado por Richard Ryder que ao rematar Victims of Science estaba tan ocupado nas súas campañas que lle pasou a Singer unha caixa coa documentación coa que este escribiu Liberación Animal, popularizando este concepto.

Ambos conciben o especismo como un vicio moral equivalente ao racismo que xulga o individuo pola súa pertenza a un grupo e non polas súas características individuais. Eliminar o especismo así entendido non é suficiente para mellorar a situación dos animais. Basta con dicir: eu non os maltrato porque sexan doutra especie, senón porque non teñen certas capacidades ou non teñen certa relación connosco (que outros humanos si teñen).

Centrarse nos individuos pode tamén implicar dar prioridade ao humano con máis capacidades, logo ao segundo, ao terceiro e logo o primeiro chimpancé, etc, de modo que cando a ringleira chegue ás vacas ou aos pitos o nivel de prioridade moral sexa xa case cero. Ao falar só de individuos, desaparece o efecto igualador que ten, por exemplo, o concepto de dereitos humanos (ou dereitos simios).

Ademais, se a especie é só unha convención sen importancia moral, por que loitar contra a extinción? Debería de nos dar igual se os 100.000 gorilas ou chimpancés que quedan fosen substituídos por 200.000 humanos con capacidades semellantes ás destes simios. Por que operar ou axudar a un humano, para que teña certas capacidades humanas, pero non a un chimpancé? Por que estamos en contra da creación artificial de novas especies como as vacas con dobre capa de carne que só poden reproducirse por cesárea, ou as galiñas que xa se ‘fabrican' cegas e sen plumas? Singer apoia a enxeñería xenética que diminúe o sufrimento, pero outros valoramos as especies naturais. E como facemos -sobre todo os que non somos utilitaristas- para que non se nos caian tódalas teorías da xustiza distributiva, como a igualdade de recursos ou a prioridade ao discapacitado? Estes problemas indican que temos que refinar a nosa comprensión destes temas, quizais na dirección dos que teorizan a igualdade na diferenza, como a que hai entre homes e mulleres, máis que entre brancos e negros. Ademais, creo que o racismo é un erro porque a cor da pel é moralmente irrelevante, non porque se xulgue a cada individuo polo seu grupo. Parfit di que a historia da ética non fixo máis que comezar e isto é especialmente certo da ética animalista.

-A miúdo, para xustificar o sacrificio e a explotación dos outros animais, recórrese á defensa das diferenzas entre as especies, a unha sorte de gradacionismo que deixa de lado a moral, cando non as probas empíricas máis plausíbeis arredor do seu sufrimento. Que carencias e vicios atopas neste xeito de xustificación? Existe unha gradación dos seres ou especies na óptica animalista ou máis ben habería que falar de diferentes niveis de tolerancia co sufrimento dende ese punto de vista?

O segundo, se te refires ao nivel de tolerancia ou resistencia ao sufrimento da vítima, non do espectador. O malo de lle facer algo a alguén depende sobre todo de como lle afecte ese algo. Non é o mesmo separar de súas crías a un pez que non as coñece que a un mamífero que xogaría a vida por elas. A gradación debe corresponder á capacidade de sufrir con certas cousas, cando a cuestión é o sufrimento. Cando a cuestión é a morte, a cousa varía. Roubarlle a vida a un mosquito que ten por diante só dous días dunha vida de mosquito e non ten plans, nin contigüidade psicolóxica, non é o mesmo que lla roubar a un rapaz estudante que está mentalmente conectado co seu futuro e se prepara para unha rica e longa vida. Ao segundo quítaslle moito máis, e isto (non a especie) é o que ten relevancia moral.

-En que consiste a ampliación dos dereitos ao mundo non humano ou aos outros animais? Cres que esa inclusión na esfera do dereito pode ser un síntoma máis de antropocentrismo ou simplemente representa unha ferramenta coa que podemos axudalos a se defender?

Consiste en dicir que hai certas cousas que non se lles debe facer. Falar de dereitos simios ou dereitos animais é xusto o contrario do antropocentrismo que atribúe dereitos soamente ao Homo sapiens.

-Cales son os puntos básicos do Proxecto Gran Simio (PGS)? Cal é o seu grao de aceptación polos políticos e polo goberno do estado español? E no resto dos países?

Pedimos que as Nacións Unidas recoñezan que os simios teñen dereito a que non os maten, non os torturen e non os encarceren arbitrariamente. Adoita entenderse que torturar é inflixir dor para obter información, que é o que fan os laboratorios de EEUU con miles de chimpancés. En España a experimentación non está prohibida, pero de momento non hai e os problemas son as malas condicións e o illamento, así que aquí engadimos dous dereitos máis, para protexelos do maltrato e a extinción.

O deputado Francisco Garrido (PSOE-LV) presentou a primeira proposición non de lei en apoio ao PGS o 5 de setembro de 2005, que foi defendida o 25 de abril de 2006 no Parlamento. O Parlamento Balear aprobouno o 28 de febreiro de 2007 e o deputado Joan Herrera (Iniciativa per Catalunya-Verds) volveu defendela o pasado xuño de 2008 e aprobáronse tódolos puntos, dous deles por unanimidade. O problema é que o PSOE ten medo de que o critiquen por pensar nos simios na metade dunha crise. Noutros países, depende. En Europa pechouse o último laboratorio en Holanda en 2002, e dos países desenvolvidos só se experimenta en EEUU. Xeralmente cantos máis simios hai nun país, menos protexidos están. Están protexidísimos en Nova Zelandia onde non hai ningún.

-O concepto ou o significado de "persoa" é clave para entender a necesidade e a obriga de igualármonos formalmente aos simios e a outros animais (como algúns elefantes e golfiños). Que é o que entendemos por persoa?

Xa antes de que se falase dos dereitos simios se usaba en ética a diferenza entre "humano", que é o que ten ADN de Homo sapiens, e "persoa" que é, dende Locke, alguén consciente de ser quen é e de existir no tempo. Ti, por exemplo, sabes que es Álex, o mesmo que fuches a tal congreso e que irás a tal outro. Hai humanos non persoas, como o teu pelo, o teu cadáver, e incluso humanos vivos non persoas como os anencéfalos ou os comatosos. E tamén hai persoas non humanas como o extraterrestre ET e o protagonista de ‘Eu, Robot'. Os grandes simios -e polo que se sabe moitísimos cetáceos e algúns elefantes- tamén son persoas. Agora, o PGS podería defenderse sen usar este concepto. Tamén poderíamos defender ás mulleres afgás sen insistir en que son persoas. Pero a menos que iso prexudique a súa defensa, creo que o apropiado é chamar persoas a todas as que o son.

-Que é o que pensas da posíbel clonación dun individuo Neanderthal tal como se insinuou ultimamente nalgúns círculos científicos?

Lembro o día de outubro de 2007 en que saíu en El País o do xenoma dos Neanderthais que eran rubios. Foi o día da miña entrevista con Jaume Bertranpetit, director de ICREA, e membro do equipo descobridor. Dende entón tense discutido moito a ‘dignidade humana, Cromagnon e Neanderthal', que acho que non é a cuestión. A cuestión son os intereses da nai xestante e do fillo resultante. En canto á nai, unha opción é falar cunha muller que teña feito este servizo profesionalmente e que quixese reproducilo estando ben informada, asistida, remunerada, asegurada e con opción de se manter de incógnito ou saltar á fama. Outra opción é disparar un dardo a unha chimpancé, que esperte embarazada e logo quitarlle o fillo. Ambas problemáticas.

En canto ao fillo, primeiro está a cuestión da cultura. Uns alieníxenas poderían clonar un corpo humano e reproducir algo semellante a un neno lobo que anda a catro patas e ouvea pero non fala porque non creceu nunha cultura humana. Este Neanderthal tampouco crecería na súa cultura e non sería propiamente un Neanderthal -e queren clonalo para ver como se comunicaba, dado que ten o noso xene da fala, o FOXP2. E logo está o drama de Frankenstein: estar só, sen conxéneres e rodeado dos que che consideren un monstro. Angustioso. Quereríamos os humanos ser clonados polos descendentes dos que nos masacraron? E por outra especie? Pode que si, pero en grupo, con posibilidade de reproducírmonos e con garantías permanentes de protección e autonomía territorial, non para que nos fagan experimentos e nos exhiban en gaiolas. Moi importante e urxente tería que ser o que se espera topar e moi certeiro o seu achado para xustificar todo isto. A opción de interromper o proceso antes de que o clon adquira conciencia evitaría a angustia do clon, pero tamén reduciría os descubrimentos. Antes de nada, necesitamos máis datos e máis reflexión sobre todo isto.

-Por que tantas veces chocan entre si os intereses dos conservacionistas ou proteccionistas ambientais cos dos animalistas? Hai algún punto de encontro posíbel?

Claro que o hai. De feito, o normal é que a destrución da natureza sexa un desastre animalista e que o consumo de animais (que implica ineficacia enerxética, granxas factoría, piscifactorías, sobrepesca, caza de fauna salvaxe, etc) sexa ecoloxicamente nefasto. Estamos do mesmo lado, aínda que poida haber desacordos en casos concretos como o do control das pragas que é algo que non se pode decidir en abstracto. Habería que ver de que animais se trata, cantos son, como sería a súa morte ou esterilización e que consecuencias ten a súa praga.

-Actualmente andas a promover por estes lares a iniciativa HIF (Health Impact Fund) con Thomas Pogge, pódesnos dicir en que consiste?

É un sistema alternativo de patentes deseñadas para incentivar a investigación das enfermidades ignoradas polas grandes compañías debido a que as vítimas, aínda que moi numerosas, son tan pobres que incluso venderlles medicamentos salvavidas non é lucrativo. O fondo (duns 6.000.000 dólares) empregaríase para recompensar (en función do número de vidas salvadas) ás compañías farmacéuticas que decidan voluntariamente patentar os seus descubrimentos co HIF e distribuír os medicamentos a prezo de custo.

 

Blog do Consello de Redacción

Elaborado polo Consello de Redaccion de Cos Pes na Terra.  Visítao!